İnsan ilişkilerinde gözlerimizi kaçırmak karşımızdakine çekingenlik, sıkılganlık gibi birçok mesaj verir. Göz teması ile kurulan iletişim daha etkili olarak algılanabildiği gibi, otonom tepkileri harekete geçirerek heyecana da sebep olur. Peki, bu süreç ne kadar sürede ortaya çıkar?
Araştırmacılar Terhi Helminen, Suvi Kaasinen ve Jari Hietanen, göz teması kurulan sürenin etkisini araştırmak için 33 yetişkin katılımcıyla, uyarılma sırasında cildin iletkenlik tepkisini ölçtükleri bir çalışma gerçekleştirdiler. Uyaran olarak gerçek bir bayan yüzü, şeffaf bir yüzey arkasından gösterildi ve kişi yüzünde doğal bir ifadeyle olabildiğince hareketsiz bir şekilde durdu. Direkt göz teması, kaçırılmış göz teması ve kapalı gözler olmak üzere 2 ve 5 saniyelik durumlardan sonra, katılımcılardan gördükleri yüze karşı olan tutumunu “kaçınılabilir” ve “yaklaşılabilir” arasında değerlendirmeleri istendi. Deneyin ikinci kısmında ise, katılımcılar göz temasında bulundukları kişiye bakma sürelerini kendileri belirlediler. Tüm deney sırasında bağlı oldukları bir bilgisayar ekranında cildin iletkenlik tepkisi ölçülerek, uyarılma seviyeleri görülebildi. Deney sonrasında ise katılımcılara bir kişilik ölçeği uygulandı. 1Helminen, T., M., Kaasinen, S., M., & Hietanen, J., K. (2011). Eye contact and arousal: The effects of stimulus duration. Biological Psychology, 88, 124-130.
Araştırma sonucunda, direkt göz temasının daha fazla uyarılmaya yol açtığı görüldü. Ancak göz teması kurma süresinin uyarılma üzerinde bir etkisi bulunamadı. Süre katılımcılar tarafından kontrol edildiğinde de, uyarılma direkt göz teması olduğunda daha fazla olmasına rağmen, bu durumda temas kurma süresi daha kısa olarak belirlendi. Ayrıca, direkt göz temasını “yaklaşılabilir” olarak değerlendiren katılımcıların, sakin ve kendine güvenen kişilik özelliklerine sahip oldukları ortaya çıktı.
Sonuçlara bakıldığında, göz temasının uyarılmaya yol açması için uzun süreli olması gerekmediği, bir anlık göz temasının bile otonom uyarılmaya yol açtığı görülüyor.